حسادت یک احساس منفی است که در صورتی که توجه و عشق کافی را از فردی که برایمان با ارزش است دریافت نکنیم، در وجودمان شعله ور می شود. این افراد مهم در زندگی هر کسی متفاوت هستند اما می توان با اطمینان گفت که فرد مهم در زندگی کودکان والدین و به ویژه مادرشان است. وقتی توجه مادر به […]
حسادت یک احساس منفی است که در صورتی که توجه و عشق کافی را از فردی که برایمان با ارزش است دریافت نکنیم، در وجودمان شعله ور می شود. این افراد مهم در زندگی هر کسی متفاوت هستند اما می توان با اطمینان گفت که فرد مهم در زندگی کودکان والدین و به ویژه مادرشان است. وقتی توجه مادر به طور کامل به سمت کودک معطوف نباشد، حس حسادت در بچه ها به وجود خواهد آمد.
حسودی کودکانه می تواند نسبت به خواهر و برادر، ناپدری و نامادری و یا حتی یک فرد غریبه ای باشد که توجه و حواس والدین به خصوص مادرشان را به خود جلب کرده است. اگرچه این حس معمولا در کودکان اتفاق می افتد اما در صورتی که جدی گرفته نشود می تواند پیامد های ناگواری مانند پرخاشگری، قلدری، افسردگی و انزوای کودک داشته باشد. به همین منظور در این مقاله علت، علائم و درمان حسودی فرزندتان را بیان می کنیم تا بتوانید در بهترین زمان، بهترین اقدام را برای نجات کودکتان از این احساس مخرب و منفی داشته باشید.
کدام اشتباهات والدین باعث ایجاد حسادت در کودکان می شود؟
برخی رفتارهای والدین موجب شعله ور شدن آتش حسادت در کودک می شود. اشتباهات والدین بعضا محرکی قوی برای این موضوع است. در ادامه، نمونه ای از این اشتباهات مطرح شده است:
حسادت در کودکان
لوس کردن کودک
اگر بیش از اندازه فرزند خود را نازپرورده بار بیاورید امکان ایجاد حسادت را در او افزایش می دهید، به طوریکه احساس می کند بی رقیب است و همه چیز متعلق به شخص اوست؛ بنابراین وقتی با کودک جدیدی از اطرافیان رو‌به رو می شود یا فرزند جدیدی به خانواده اضافه می شود، احساس ناامنی می کند و رقیب تازه را علت این ناامنی برمیشمارد. در چنین شرایطی امکان ابتلای کودک به افسردگی وجود دارد. وقتی کودک به خواسته های خود دست نمی یابد، احساس حقارت می کند و این احساس در مراحل رشد با او همراه خواهد بود.
مراقبت و رسیدگی بیش از حد
یکی دیگر از رفتارهای اشتباه والدین که به حسادت در کودکان منجر می شود، مراقبت و رسیدگی بیش از حد است. مراقبت و رسیدگی زیاد همیشگی نیست و بالأخره روزی می رسد که فرزندتان به طریقی باید وارد جامعه بشود و دیگر خبری از مراقبت و رسیدگی نخواهد بود. فرزندتان به تنهایی وارد محیطی می شود که به زعم او وحشی و بی رحم است. در این حالت او تنها، منزوی و خجالتی می شود و وقتی کودک دیگری را می بیند که این ضعف ها را ندارد، احساس حسادت در او شکل می گیرد.
رفتارهای استبدادگونه والدین
کنترل بیش از حد نیز یکی دیگر از اشتباهات بزرگ والدین است که باعث حسادت در کودکان می شود. وضع قوانین و مقرراتِ سفت و سخت در خانه بدون ذکر دلایل و علت های چنین محدودیت هایی باعث شعله ور شدن حسادت می شود. زیرا در چنین محیطی فرزندی با اعتماد به نفس پایین رشد خواهد کرد و نسبت به سایر همسالان خود احساس بی ارزشی می کند. در نهایت این احساسات منفی باعث بروز حسادت خواهد شد.
حسادت در کودکان
انتظارات بیش از حد
بدانید که هر کودکی توانایی ها و استعداد های خود را دارد و زمانی که به عنوان مثال فرزند خود را با بچه همسایه که شناگر قهاری است مقایسه می کنید و انتظار دارید کودکتان نیز بتواند در شنا به خوبی او باشد، در واقع اعتماد به نفس فرزندتان را از بین می برید و در نهایت اگر در یادگیری شنا ناکام شود به این نتیجه می رسد که ناتوان است. این احساس کمبود، حس حسادت را در وجود او پرورش می دهد.
مقایسه با دیگران
یکی از مهلک ترین اشتباهات والدین، مقایسه کردن فرزند خود با دیگران است. مقایسه کار بسیار نابخردانه ای است. هیچ گاه نباید فرزند خود را با دیگران مقایسه کنید. مقایسه فقط و فقط موجب شکل گیری حسادت در دل کوچک فرزندتان می شود و نتیجه ی آن رقابت جویی کاذب و کاهش اعتماد به نفس در کودکان است.
ایجاد رقابت ناسالم
وادارکردن کودک به انجام کارهایی که دیگر هم‌سن و سالانش انجام می دهند و مقایسه نتایج باعث ایجاد رقابت ناسالم می شود. باید در نظر داشته باشید که استعداد و توانایی افراد با یکدیگر متفاوت است. مثلا اگر کودک خود را در زمینه ی ورزشی با کودک دیگری که استعداد بیشتری دارد مقایسه کنید، حس حسادت ناشی از رقابت بی مورد را در دل او خواهید انداخت.
ترتیب تولد فرزندان
گاهی اوقات ترتیب تولد فرزندان در میزان توجهی که از والدین دریافت می کنند، نقش مهمی دارد. مثلا وقتی پس از اولین فرزند، کودک جدیدی به خانواده اضافه می شود، فرزند بزرگ تر احساس می کند توجه بیشتر والدین به کودک جدید باعث تغییر موقعیت او می شود.
حسادت در کودکان
نشانه های حسادت در کودکان و بزرگسالان چیست؟
در سنین پایین وقتی فرزندتان با دیگران بازی می کند، امکان تشخیص حسادت در او وجود دارد. کودک حسود این حس خود را با کتک زدن و آزار دیگران در قالب بازی ابراز می کند. حسادت در بزرگسالان بیشتر به چشم می آید. زیرا بزرگ ترها بیشتر در این باره حرف می زنند و مایلند بر سر راه موفقیت شخصی که به او حسادت می کنند، سنگ بیندازند.
علائمی که کودکان حسود نشان می دهند
حسادت یکی از سخت ترین و ناخوشایندترین احساساتی است که کودک می تواند تجربه کند. این احساس عموما با ترس از دست دادن بزرگسالی که برای کودک مهم و با ارزش است، اضطراب از اینکه مبادا دوست داشتنی نباشند و خشم نسبت به شخصی که این عشق را از او گرفته، همراه می شود.
در چنین مواقعی کودکان با علائمی که در رفتار هایشان نشان می دهند، حسادت خود را ابراز می کنند. بسیار مهم است که شما به عنوان والدین بتوانید این نشانه ها را شناسایی کنید تا بتوانید برای برطرف کردن آن اقدام کنید، به همین منظور در ادامه لیستی از نشانه های حسودی کودکان عنوان شده است.
انجام رفتار های بد برای جلب توجه
اگر کودک شما به خواهر و برادر خود حسادت می کند، ممکن است تمام تلاش خود را برای جلب توجه شما انجام دهد. در این مواقع انجام رفتار های بد که شما را عصبانی می کند، سریعترین راه برای رسیدن به خواسته شان است. بنابراین اگر کودکتان یک لیست از تمام کار های بد را مدام تکرار می کند، شاید فقط به چیزی حسودی می کند و به دنبال جلب توجه شماست.
احساس تملک صد در صدی در همه چیز
اگر کودکتان احساس حسادت می کند، ممکن است بیش از حد در همه چیز احساس تملک کند. این نگرش تنها به موارد مادی محدود نمی شود بلکه او سعی خواهد کرد که خود شما، خواهر و برادر و دوستانش را نیز در تملک خود بداند.
چسبندگی زیاد
اگر به عنوان مثال یک خواهر یا برادر جدید به خانواده تان اضافه شده است و پس از آن کودکتان مدام به شما می چسبد ، احتمالا دلیل محکمی برای این رفتارش وجود دارد . قضیه از این قرار است که کودکتان احساس حسادت و ناامنی می کند ، پس همه تلاشش را می کند که شما را که منبع عشقش هستید از دست ندهد .
مقایسه کردن وسایل و مهارت ها
یک بچه حسود ممکن است مهارت ها، وسایل و هر چیزی که دارد را با کودکان دیگر مقایسه کند. در صورت کمبود یا نداشتن چیزی، ممکن است نارضایتی خود را نشان دهد و خشمگین شود.
حسادت در کودکان
انجام رفتار های پرخاشگرانه با رقبا
یک کودک حسود ممکن است رفتارهای پرخاشگرانه با کسانی داشته باشد که فکر می کند فرد با ارزش زندگیش را دزدیده است. بنابراین، مواظب باشید زیرا ممکن است گهگاهی کودک خود را پیدا کنید که در گوشه کناری سعی در آسیب رساندن به خواهر، برادر و یا دوستش دارد.
روش های درمان حسادت در کودکان
قبل از اینکه برای رفع حسادت در کودک تان اقدام کنید، مطمئن بشوید که خودتان حسود نیستید و این حس را نسبت به خواهر و برادر، دوستان، همسایه ها و … ندارید. تا زمانی که ریشه ی حسادت را در خود نخشکانید، قادر نخواهید بود به طور مؤثر به فرزندتان کمک کنید. برای درمان حسادت در کودکان می توانید از روش های زیر بهره بگیرید:
تبدیل حس حسادت به جاه طلبی
حس و حال مثبت بخشیدن به انرژی های کودک نقش مهمی در کاهش احساست منفی و غنی کردن اهداف مثبت او دارد. مثلا اگر کودک تان به این خاطر که دوستش نمره ی بالاتری کسب کرده، ناراحت است باید او را به تلاش بیشتر تشویق کنید. وقتی کودک برای کسب موفقیت بیشترتلاش کند، دیگر درگیر احساسات منفی ای چون حسادت نخواهد شد و درعوض تمرکز خود را به حرکت در راه پیروزی معطوف خواهد کرد.
گوش دادن مؤثر به حرف دل کودک
در بیشتر مواقع، رفتارهای ناشی از حسادت عمیقا در درون فرد شکل می گیرد. پشت چنین رفتاری، نگرانی و مشکلات جدی وجود دارد. باید با فرزندتان صحبت کنید و ببینید علت حسادتش چیست. در بعضی موارد، حسادت در کودکان ریشه در اعتماد به نفس و عزت نفس پایین دارد. وقتی کودک از توانایی ها و ویژگی های مثبت خود مطمئن نباشد، حس حسادت در او ایجاد می شود و مدام به دیگران غبطه می خورد.
خواندن داستان های قدیمی
داستان ها، افسانه ها و حکایت های قدیمی نکات اخلاقی پندآمیز بسیاری دارند. این داستان ها به طور غیرمستقیم، نتایج اخلاقی را منعکس می کنند. از این رو حتی اگر درباره ی حسادت نکردن و … مستقیما با کودک حرف نزنید، او مفاهیم لازم اخلاقی را به طور ضمنی دریافت خواهد کرد. خواندن این گونه داستان ها را به عادت تبدیل کنید (ایجاد عادت خوب). سعی کنید درباره ی ویژگی های خوب اخلاقی مانند کمک به دیگران، پرورش افکار و نیات خوب و … برای فرزندتان داستان بخوانید. با کتابخوانی برای کودکان و به کمک این داستان ها و حکایات می توانید به او بفهمانید آنچه انجام می دهد اشتباه است.
وجود الگویی شایسته برای کودک
ترفند مفید دیگر برای تأکید بر اهمیت داشتن احساس خوب نسبت به دیگران این است که الگوی شایسته ای باشید. مثلا اگر شما از ویژگی های خوب دیگران مانند شوخ طبعی آن ها، رفتار خوب شان یا هر ویژگی مثبت دیگری که دارند تعریف کنید، فرزندتان از شما یاد می گیرد و از حسادت دور خواهد شد.
تأکید بر اهمیت بخشش و مشارکت
گاهی اوقات کودکان نسبت به کودکان دیگر عقده و کینه ی بی‌دلیل دارند. اگر فرزندتان چنین مشکلی دارد، باید اهمیت توجه و مشارکت با دیگران را به او گوشزد کنید. شکل گیری چنین رفتارهایی در کودک احساس ناامنی را از او دور می کند و دیر یا زود با کسی که نسبت به او حس حسادت داشت، دوست و رفیق می شود.
نثار عشق و علاقه به کودک
همه‌ی والدین فرزندان خود را دوست دارند و این امری بدیهی است اما واقعیت این است که کودکان به تمام عشق و محبتی که در اختیار دارید نیازمند هستند. مهم نیست کودک چه مشکلی را تجربه می‌کند، با عشق و مراقبت والدین، حل مشکلات سریع‌تر و مؤثرتر می‌شود.
پرهیز از مقایسه
مقایسه‌ی کودک با دیگری کار اشتباهی است و ارزش عملکرد کودک را خدشه‌دار می‌کند. چنین اشتباهی اثرات نامطلوب طولانی‌مدتی بر فرزند شما می‌گذارد. وقتی مقایسه‌ای صورت می‌دهید، کودک فکر می‌کند فرد برتر را بیشتر دوست دارید یا فکر می‌کنید دیگری از او بهتر است.
پرهیز از مقایسه‌ی امور تحصیلی
از مقایسه‌ی نمرات، دستاوردهای علمی و عملکرد بچه‌ها در مدرسه یا میان خواهر و برادرها به‌شدت دوری کنید چراکه این کار باعث تلاش بیشتر فرزند شما نمی‌شود و تنها حس نفرت و حسادت را در او بیشتر می‌کند.
تشویق نقاط قوت ویژه
هر کودکی توانایی‌ها و نقاط قوت مخصوص به خود را دارد. سعی کنید نقاط قوت کودک را پررنگ کنید و با مهم‌شمردن آنها، در راستای افزایش اعتماد به نفس فرزندتان بکوشید. خلق‌وخو و علایق کودکان با یکدیگر متفاوت است و وظیفه شماست که آنها را تشویق کنید.
تقویت رفتارهای مشارکتی
این اقدام یکی از مؤثرترین کارهایی است که می‌توانید در زمینه‌ی درمان حسادت کودکان انجام بدهید. کودکان را طوری هدایت کنید که همدیگر را حمایت کنند. آنها را به مشارکت، همکاری و قدر‌نهادن به تلاش‌های دیگران تشویق کنید تا تکرار این رفتارها در کودک بیشتر شود. مثلا اگر فرزندتان به خرید دوچرخه برای برادر بزرگ‌تر یا نمرات خوب هم‌کلاسی‌اش حسادت می‌کند، کنار او بنشینید و به او یادآوری کنید که او نیز در زندگی خود موفقیت‌هایی داشته یا به‌خاطر کار خوبی که کرده جایزه گرفته و تشویق شده است. با این روش علاوه بر اینکه به او گوشزد می‌کنید حسادت را کنار بگذارد، از ناراحتی‌اش نیز می‌کاهید.
تقویت رفتار همکاری
این روش یکی از ساده ترین راه ها برای کنار گذاشتن حسادت در کودکان است. آنها را به گونه ای در کنار هم قرار دهید که از یکدیگر حمایت کنند. لحظاتی را برای اشتراک، کمک و همکاری در اختیار آنها قرار دهید و برای تلاش های آنها ارزش قائل شوید. کودکان با دیدن بازخورد مثبت والدین این رفتارها را تکرار می کنند.
بنابراین اگر متوجه شدید فرزندتان نسبت به نمرات خوب همکلاسی خود حسادت می کند یا به دلیل اینکه برادر بزرگش تازه دوچرخه گرفته، با فرزند خود گفتگو نمایید و به او یادآوری کنید که بهتر است برای دریافت پاداش تلاش بیشتری را برای رسیدن به اهداف خود انجام دهد.
اگر احساس کردید که حسادت کودک غیر قابل کنترل شده است بهتر است به دنبال کمک گرفتن از مشاور و متخصص باشید. نادیده گرفتن و غفلت از حسادت می تواند بر سلامت روانی کودک در آینده تأثیر منفی بگذارد.
نظرات