صرع نوعی اختلالی عصبی است، یعنی این که مغز و سیستم عصبی را درگیر می کند؛ بیماران دچار صرع، تشنج هایی را تجربه می کنند که از مغز شروع می شود. مغز از میلیون ها سلول عصبی تشکیل می شود که از سیگنال های الکتریکی برای کنترل کردن افکار، حواس و عملکردهای بدن استفاده می […]
صرع نوعی اختلالی عصبی است، یعنی این که مغز و سیستم عصبی را درگیر می کند؛ بیماران دچار صرع، تشنج هایی را تجربه می کنند که از مغز شروع می شود. مغز از میلیون ها سلول عصبی تشکیل می شود که از سیگنال های الکتریکی برای کنترل کردن افکار، حواس و عملکردهای بدن استفاده می کنند. چنانچه اختلالی در ارسال این سیگنال ها به وجود بیاید، فرد دچار تشنج صرع می شود.
انواع صرع در کودکان
صرع در کودکان بر اساس نوع تشنج تقسیم بندی می شود. انواع صرع در کودکان عبارتند از:
تشنج عمومی
تشنج عمومی هر دو سمت مغز یا گروه هایی از سلول های هر دو طرف مغز را به طور همزمان درگیر می کند. تشنج عمومی یا گسترده از گذشته تاکنون کاربرد داشته است و هنوز هم برای اشاره به انواع مختلف صرع مانند تشنج تونیک ـ کلونیک، تشنج غائب یا اتونیک به کار برده می شود.
درمان قطعی تشنج در کودکان
تشنج کانونی
اصطلاح کانونی به جای جزئی و برای اشاره دقیق تر به محل شروع تشنج به کار برده می شود. تشنج های کانونی از یک ناحیه یا گروه های سلولی یک طرف مغز شروع می شود.
تشنج کانونی در حالت هوشیار بودن: بیمار هوشیار است و میداند که دچار تشنج شده است. این نوع تشنج در گذشته تشنج جزئی ساده گفته می شد.
تشنج کانونی همراه با مختل شدن هوشیاری: بیمار گیج است یا هوشیاریاش به نحوی حین تشنج کانونی مختل شده است. این نوع تشنج در گذشته تشنج جزئی پیچیده گفته می شد.
تشنج با محل شروع نامشخص
چنانچه شروع تشنج نامشخص باشد، تشنج اصطلاحاً تشنج با شروع ناشناخته گفته می شود. همچنین اگر هیچ فردی شاهد شروع تشنج نبوده باشد، برای مثال تشنج شب رخ داده باشد یا بیمار به تنهایی زندگی کند، نیز تشنج از نوع ناشناخته خواهد بود. البته بعد از آن که اطلاعات بیشتری درباره تشنج به دست آمد، تشنج با شروع ناشناخته به عنوان یکی از گونههای عمومی یا کانونی تشخیص داده می شود.
علل صرع
طیف وسیعی از علل گوناگون برای بروز انواع مختلف تشنج وجود دارد. این علل گاهی اوقات پیچیده است و تشخیص دادن آن ها دشوار است. وجود یک یا چند مورد از عامل های خطر زیر می تواند منجر به شروع تشنج شود:
استعداد ژنتیکی که از یکی از والدین یا هر دو به کودک به ارث می رسد.
استعداد ژنتیکی که ارثی نیست، اما ناشی از ایجاد تغییری جدید در ژن های فرد است.
تغییر ساختاری در مغز : برای مثال وجود مشکل در رشد مغز یا آسیب دیدن مغز در اثر ضربه مغزی، عفونت هایی مانند مننژیت، سکته مغزی یا تومور
تغییرات ساختاری ناشی از عارضه های ژنتیکی مانند توبروس اسکلروزیس یا نوروفیبروماتوز که بر رشد مغز اثر می گذارد.
درمان قطعی تشنج در کودکان
نشانه های صرع در کودکان
مبهوت و بی توجه به نظر رسیدن، دچار فراموشی شدن، نامفهوم حرف زدن یا جواب ندادن
زمین خوردن ناگهانی، تلوتلو خوردن مداوم یا دست و پا چلفتی شدن غیرعادی
انجام دادن حرکات مکرر و غیرعادی مانند تکان دادن سر یا چشمک زدن سریع
دل درد ناگهانی که گیجی و خواب آلودگی را به دنبال دارد
تحریک پذیری و خوابآلودگی غیرعادی هنگام بیدار شدن از خواب
شکایت داشتن مداوم از عجیب بودن شکل ها، صداها، مزه ها بوها یا حس ها
عصبانیت یا ترس ناگهانی و مکرر
خم و راست شدن مداوم نوزادان در حال نشسته
نوزادی که به پشت خوابیده است، با هر دو دستش از اشیاء می گیرد و دست ها را مشت می کند.
تشخیص صرع
پزشکان بیماری یا عارضه را بر مبنای نشانه ها یا علائم بروز یافته تشخیص می دهند. صرع معمولاً زمانی تشخیص داده می شود که تشنج بیشتر از یک بار و بدون دلیل موجه مانند تب یا آسیب دیدگی رخ داده باشد. کودکانی که مبتلا به صرع تشخیص داده نشده اند، اما بدون تحریک دچار تشنج می شوند، باید به سرعت به اورژانس منتقل شوند و در اولین فرصت به متخصص اطفال مراجعه کنند. چنانچه کودک دوباره دچار تشنج شود، باید توسط متخصص مغز و اعصاب اطفال، یعنی متخصصی معاینه شود که در زمینه مدیریت تشنج و صرع تخصص دارد. اگرچه فرایند تشخیص صرع تمام کودکان یکسان نیست، می توان گفت که تشخیص صرع از مراحل اصلی زیر تشکیل می شود:
بررسی دقیق پرونده پزشکی بیمار: پزشک سوالاتی را درباره بارداری و زایمان مادر، سابقه صرع در خانواده، سابقه تب بالا، آسیب دیدگی جدی سر و یا دوره های خیره شدن، بی توجهی یا نگه داشتن نفس می پرسد.
توصیف دقیق تشنج ها: فرد یا افرادی که در زمان تشنج کودک حاضر بوده اند، باید به پزشک کمک کنند.
معاینه بالینی: وضعیت روانی، عصبی و قلبی کودک ارزیابی می شود.
آزمایش خون: آزمایش خون برای تعیین علل احتمالی صرع و تشخیص بیماری های جدی دیگر انجام می شود.
سی تی اسکن یا توموگرافی محوری رایان های (CAT) : تصویربرداری از مغز مشخص می کند که آیا بیماری یا ضایعه عصبی حاد علت تشنج است یا خیر.
نوار مغزی (الکتروانسفالوگرام یا (EEG) : نوار مغزی برای برآورد خطر عود تشنج و تعیین نوع تشنج و سندرم صرع گرفته می شود.
ام آر آی (MRI) یا تصویربرداری تشدید مغناطیسی : چنانچه تشنج های کودک به تازگی شروع شده باشد یا احتمال داده شود که تشنج از بخش خاصی از مغز شروع می شود، ام آر آی روش بهتری برای تصویربرداری تشخیصی از مغز خواهد بود. پزشک بعد از معاینه، آزمایش و مدتی تحت نظر گرفتن بیمار تشخیص می دهد که آیا کودک مبتلا به صرع است یا خیر.
کمک های اولیه بعد از تشنج در اثر صرع
کمک های اولیه برای کودکی که دچار تشنج شده است، معمولاً با هدف حفظ ایمنی و راحتی کودک انجام می شود. توصیه های زیر را برای رسیدن به این اهداف رعایت کنید:
توجه داشته باشید که اکثر تشنج ها فقط چند ثانیه تا چند دقیقه طول می کشد و کشنده نیست. خونسردیتان را حفظ کنید و با حرف زدن آرام و مطمئن در طول حمله و بعد از آن به کودکی که دچار تشنج شده است، قوت قلب بدهید.
چنانچه کودک دچار تشنج عمومی تونیک ـ کلونیک شده باشد، اول باید ایمنی او را تامین کنید. اشیاء تیز یا اشیائی را که ممکن است، روی سر کودک بیفتد، از دسترس دور کنید تا کودک آسیب نبیند. اگر خطر سقوط و افتادن کودک در زمان تشنج وجود دارد، کودک را روی زمین یا روی یک صندلی راحت بخوابانید. پارچه ای را تا کنید و زیر سر کودک بگذارید تا اگر کودک سرش را به زمین زد، آسیب نبیند.
به زمان تشنج دقت کنید. اگر تشنج شدیدتر از معمول بود، کودک آسیب دید یا در حال خفگی بود یا تشنج بیشتر از 5 دقیقه طول کشید، با پزشک تماس بگیرید.
سعی نکنید که کودک را هنگام تشنج نگه دارید. این کار تشنج را قطع نمیکند و ممکن است خودتان یا کودک آسیب ببینید.
اگر کودک هنگام حمله تشنج راه می رود، او را از خطرهایی مانند رفت و آمد ماشین، بلندی یا لبه سکوی مترو یا قطار دور کنید.
هیچ چیزی را در دهان کودک در حال تشنج قرار ندهید. این کار خطر خفگی را افزایش می دهد. برای این که آب دهان کودک هنگام تشنج تونیک ـ کلونیک باعث خفگیاش نشود، کودک را به پهلو بخوابانید تا آب دهانش روی زمین بریزد.
بعد از تمام شدن حمله تشنج کنار کودک بمانید تا حالش عادی شود. در صورت لزوم با فردی که می تواند به شما کمک کند، تماس بگیرید.
درمان قطعی تشنج در کودکان
درمان صرع کودکان
انواع روش های درمانی برای صرع در کودکان عبارتند از:
داروهای ضد صرع
اکثر بیماران مبتلا به صرع برای کنترل حملات تشنج داروهای ضد صرع (AEDs) مصرف می کنند. متخصص اطفال درباره این که آیا مصرف داروهای ضدصرع بهترین روش درمان است یا خیر، با والدین صحبت می کند. هرچند داروهای ضد صرع مانع از شروع تشنج می شوند، اما نمی توانند تشنج شروع شده را متوقف کنند و درمان قطعی صرع نیز به شمار نمی آیند. چنانچه داروی ضد صرع مناسب برای کودک تجویز شود، حملات تشنج اکثر کودکان متوقف می شود. مصرف داروهای ضد صرع نیز مانند تمام داروها با عوارض جانبی برای برخی بیماران همراه است. بعضی عوارض جانبی خود به خود و زمانی که بدن به دارو عادت کرد، یا دوز دارو تنظیم شد، از بین می رود. چنانچه نگران بروز عوارض جانبی داروهای ضد صرع هستید، با پزشک اطفال یا پزشک داروساز مشورت کنید. تغییر دادن دارو یا قطع مصرف آن بدون مشورت با پزشک باعث می شود که حملات تشنج دوباره شروع شود یا حتی تشنج ها شدیدتر شود. اگرچه داروهای ضدصرع به بسیاری از کودکان مصروع کمک می کند، اما برای تمام کودکان مناسب نیست. چنانچه از مصرف داروهای ضد صرع نتیجه نگیرید، روش های دیگری برای درمان صرع کودک امتحان می شود.
رژیم کتوژنیک
چنانچه مصرف داروهای ضد صرع کمکی به متوقف شدن تشنج ها نکند، پزشک رژیم کتوژنیک را برای کاهش شدت یا تعداد دفعات تشنج توصیه می کند. این رژیم درمانی پزشکی است که غالباً در کنار داروهای ضد صرع توصیه می شود و پزشک یا متخصص تغذیه بر آن نظارت می کند.
رژیم کتوژنیک برای چه افرادی مناسب است؟
رژیم کتوژنیک برای همه موثر نیست، اما برای درمان انواع مختلف تشنج و سندرم های صرع، از جمله صرع میوکلونیک استاتیک، سندرم دراوت، اسپاسم نوزادی و بیماران مبتلا به توبروس اسکلروزیس مفید است. این رژیم با تغذیه نژادهای مختلف سازگاری دارد و برای کودکانی که به لبنیات حساسیت دارند، نیز مناسب است؛ البته این آلرژی دامنه انتخاب غذاها و تنوع غذایی را محدود می کند. متخصص تغذیه رژیم را تنظیم می کند و سعی می کند غذاهایی را انتخاب کند که کودک آن ها را دوست داشته باشد. چنانچه کودک دچار مشکلات تغذیه ای مختلف باشد یا به عارضه ای مبتلا باشد که رژیم غذایی پرچرب برایش مضر باشد، رژیم کتوژنیک توصیه نمی شود.
رژیم کتوژنیک چیست؟
رژیم کتوژنیک (KD) یک رژیم غذایی پرچرب با کربوهیدرات پایین و پروتئین کنترل شده است که از دهه 1920 برای درمان صرع به کار برده می شود. این رژیم یک درمان پزشکی است و معمولاً فقط زمانی توصیه می شود که حداقل دو داروی مناسب امتحان شده باشد، اما نتیجه ای به دست نیامده باشد. رژیم کتوژنیک یک روش درمانی شناخته شده برای کودکانی است که کنترل صرع آن ها دشوار است. درمان های تغذیه ای صرع باید تحت نظر متخصص تغذیه و پزشک مجرب در زمینه درمان صرع رعایت شود.
جراحی صرع
مناسب بودن عمل جراحی برای درمان صرع کودکان به نوع صرع و محل شروع تشنج در مغز بستگی دارد. جراح بخشی از مغز را برمیدارد تا تعداد تشنج های کودک کم شود یا تشنج ها متوقف شود.
دوران بهبود بعد از جراحی
پزشک کودک را در دوران بهبود بعد از جراحی به دقت تحت نظر می گیرد. چون مدتی طول می کشد تا اثر داروی بی حسی کاملاً از بین برود، کودک چند روز نخست بعد از عمل به شدت خسته است و نیاز شدید به خواب دارد. برخی بیمارانی که جراحی مغز انجام می دهند، در هفته نخست بعد از جراحی دچار تشنج می شوند؛ اما این حملات به معنای ناموفق بودن جراحی نیست. تشنج های بعد از جراحی نتیجه وارد شدن فشار و استرس مستقیم به مغز در طول جراحی است و ارتباطی با سابقه صرع ندارد. مدت زمان بستری بودن بعد از جراحی صرع به نوع جراحی و نظر پزشک درباره ی روند بهبودی بیمار بستگی دارد. بیماران معمولاً می توانند فعالیت های روزمره را شش هفته بعد از جراحی از سر بگیرند، البته شرایط تمام بیماران یکسان نیست.
خطرها و عوارض احتمالی جراحی
پس از تمام عمل های جراحی خطراتی در ارتباط با چگونگی واکنش نشان دادن بیمار به بیهوشی یا بروز عوارض حین عمل وجود دارد. خطرات جراحی صرع به نوع جراحی بستگی دارد. متداولترین نوع جراحی صرع برداشتن بخشی از لوب گیجگاهی است که از عوارض احتمالی آن می توان به مشکلات حافظه، کاهش قدرت بینایی، افسردگی یا دیگر اختلالات رفتاری اشاره کرد. احتمال بروز این خطرها در تمام بیماران یکسان نیست و عوارض بروز یافته در بعضی موارد موقتی است. حافظه و وضعیت روانی برخی بیماران بعد از جراحی صرع بهبود می یابد. بنابراین قبل از تصمیمگیری برای انجام جراحی حتماً باید با پزشک درباره عوارض احتمالی آن صحبت کنید تا تصمیمی آگاهانه بگیرید.
نظرات